लावणी, लोकनाट्य आणि चित्रपटसृष्टीतील चार दशकांहून अधिक काळाची कारकीर्द; १०० हून अधिक चित्रपटांत उमटवला अभिनयाचा ठसा
जळगाव समाचार | १२ ऑक्टोबर २०२६
मराठी लोककला, लावणी आणि चित्रपटसृष्टीत आपल्या दमदार अभिनयाने व सहजसुंदर नृत्याविष्काराने वेगळी ओळख निर्माण करणाऱ्या ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि लावणी कलावंत मधू कांबीकर यांचे पुण्यात निधन झाले. त्या ७३ वर्षांच्या होत्या. दीर्घ आजाराने त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाने मराठी लोककला आणि मनोरंजनविश्वावर शोककळा पसरली आहे.
मधू कांबीकर गेल्या काही वर्षांपासून अंथरुणाला खिळून होत्या. रंगमंचावर लावणी सादर करत असताना अचानक त्यांची प्रकृती बिघडली होती. त्यानंतर त्यांना पक्षाघाताचा झटका आला होता. या आजारामुळे त्यांच्या कलाप्रवासाला पूर्णविराम मिळाला. मात्र, आपल्या अभिनयातून आणि लावणीच्या सादरीकरणातून त्यांनी रसिकांच्या मनावर उमटवलेली छाप कायम राहिली.
प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत कलाक्षेत्रात निर्माण केले स्थान
मधू कांबीकर यांचा जन्म २८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यातील माळेगाव खुर्द येथे झाला. प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत त्यांनी कलाक्षेत्रात स्वतःचे स्थान निर्माण केले. कथ्थक नृत्याचे प्रशिक्षण घेतल्यानंतर १९७३ मध्ये मुंबईतील लालबाग येथील न्यू हनुमान थिएटरमधून त्यांच्या कलाप्रवासाला सुरुवात झाली. लावणी आणि लोकनृत्याच्या प्रभावी सादरीकरणातून त्यांनी प्रेक्षकांची मने जिंकली.
लावणी, लोकनाट्य, नाटक आणि चित्रपट अशा विविध माध्यमांतून त्यांनी आपल्या अभिनयाचा ठसा उमटवला. ग्रामीण महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचे दर्शन घडवणाऱ्या त्यांच्या सादरीकरणामुळे लोककलेला व्यापक ओळख मिळण्यास मदत झाली. त्यांच्या लावणीतील सहजता, चेहऱ्यावरील भाव आणि अभिनयातील नैसर्गिकता हे त्यांच्या कलेचे वैशिष्ट्य होते.
‘एक होता विदूषक’, ‘रावसाहेब’सह अनेक चित्रपटांत महत्त्वपूर्ण भूमिका
मधू कांबीकर यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीत विविध धाटणीच्या भूमिका साकारल्या. ‘सतीची पुण्याई’, ‘शापित’, ‘हेच माझं माहेर’, ‘ह्योच नवरा पाह्यजे’, ‘झपाटलेला’, ‘एक होता विदूषक’ आणि ‘रावसाहेब’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका विशेष उल्लेखनीय ठरल्या. त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही काम केले. आपल्या चार दशकांहून अधिक काळाच्या कारकिर्दीत त्यांनी १०० हून अधिक चित्रपटांत अभिनय केल्याचा उल्लेख केला जातो.
‘शापित’, ‘हेच माझं माहेर’ आणि ‘राघू मैना’ यांसारख्या चित्रपटांतील कामासाठी त्यांना पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले. चित्रपटांबरोबरच रंगभूमी आणि लोकनाट्याच्या माध्यमातूनही त्यांनी प्रेक्षकांशी नाते जोडले. १९७७ मध्ये ‘महाराष्ट्राची लोकधारा’ या कलापथकाच्या माध्यमातून त्यांनी दिल्ली येथे नृत्यनाट्य सादर केले.
‘सखी माझी लावणी’तून लोककलेचा वारसा पुढे नेला
लावणीची परंपरा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचावी, या उद्देशाने मधू कांबीकर यांनी ‘सखी माझी लावणी’ हा कार्यक्रम सादर केला. या कार्यक्रमाचे प्रयोग अमेरिका, दुबई, अबुधाबी आणि मॉरिशस येथेही झाले. अनेक नवोदित कलाकारांना त्यांनी लावणीचे प्रशिक्षण देत या लोककलेचा वारसा जपण्याचे काम केले.
ग्रामीण महाराष्ट्रातील लोककलेला प्रतिष्ठा मिळवून देणे, आपल्या अभिनयातून विविध व्यक्तिरेखा जिवंत करणे आणि लावणीची परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवणे, अशा विविध माध्यमांतून मधू कांबीकर यांनी मराठी सांस्कृतिक विश्व समृद्ध केले. त्यांच्या निधनाने लावणी आणि मराठी लोककलेच्या क्षेत्रातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व काळाच्या पडद्याआड गेले आहे.
